Nietrzymanie moczu – problem, o którym warto mówić

Nietrzymanie moczu (NTM) to dolegliwość, która dotyka miliony ludzi – nie tylko seniorów, ale także osoby młodsze czy w średnim wieku. Choć jest jednym z częstszych problemów zdrowotnych, wciąż bywa wstydliwym tematem, o którym pacjenci rzadko rozmawiają.

Tymczasem szybka reakcja i odpowiednia diagnoza mogą naprawdę poprawić jakość życia. Co więcej – NTM to problem, z którym można i warto walczyć.

To inaczej mimowolny wyciek moczu – sytuacja, w której pęcherz opróżnia się bez naszej kontroli. To może zdarzyć się w ciągu dnia, w nocy, w domu, w pracy, podczas kaszlu, śmiechu, spaceru, czy ćwiczeń. Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn.
Zaburzenie to występuje u około 10% populacji. Uważa się, że jest to jeden z ważniejszych problemów zdrowotnych XXI wieku i ma status choroby społecznej.

Nietrzymanie moczu częściej obserwuje się u kobiet niż mężczyzn, co jest skutkiem, np.: porodów naturalnych, menopauzy czy anatomii układu moczowego. Jednak wraz z wiekiem zauważalne jest wyrównywanie się proporcji pomiędzy kobietami i mężczyznami, którzy borykają się z tym problemem.

Nie jest to nieuchronna część starzenia się – choć wiek może być jednym z czynników ryzyka. Nietrzymanie moczu może znacząco wpływać na codzienne życie, relacje, sen, aktywność fizyczną i poczucie komfortu, ma negatywny wpływ na kondycję psychiczną, wywołuje zaniepokojenie czy lęk. Prowadzi do obniżonej samooceny, ograniczania kontaktów towarzyskich, pojawienia się trudności w wykonywaniu codziennych czynności, podróżowaniu czy pogorszenia się relacji z partnerem.

Ryzyko nietrzymania moczu zwiększają m.in.:

• ciąża i poród,
• przerost prostaty (u mężczyzn),
• menopauza (u kobiet),
• otyłość,
• przewlekłe zaparcia,
• ciężka praca fizyczna,
• niektóre choroby przewlekłe (np. POChP, cukrzyca, choroby neurologiczne),
• niektóre leki,
• przebyte operacje w obrębie miednicy,
• osłabienie mięśni dna miednicy,
• leczenie onkologiczne (np. radioterapia),
• wiek – choć sam w sobie nie musi prowadzić do nietrzymania moczu.

Ogólne objawy nietrzymania moczu obejmują:

• mimowolny wypływ moczu,
• nagła, silna potrzeba oddania moczu,
• wyciekanie moczu podczas wysiłku fizycznego, kaszlu, kichania lub śmiechu,
• częste oddawanie moczu, także w nocy,
• problemy z kontrolą pęcherza,
• popuszczanie moczu po oddaniu moczu.

Objawem nietrzymania moczu u mężczyzn może być częste oddawanie moczu kropelkami, na raty, a także potrzeba odwiedzania toalety nawet wtedy, gdy pęcherz nie jest do końca wypełniony.

Natomiast u kobiet, objawy, które są charakterystyczne to także: ból brzucha podczas mikcji oraz dyskomfort w okolicy krocza.

Istnieje kilka typów nietrzymania moczu. Każdy z nich ma inną przyczynę i wymaga indywidualnego podejścia.

Najczęściej występują trzy rodzaje nietrzymania moczu:

Wysiłkowe nietrzymanie moczu – pojawia się podczas wysiłku, kaszlu, kichania, śmiechu czy podnoszenia ciężaru – wiąże się ze wzrostem ciśnienia w jamie brzusznej, wywołanym wysiłkiem. Najczęstszy typ. Nie jest odczuwalne tutaj parcie na pęcherz, co jest spowodowane nieprawidłowym mechanizmem zamknięcia cewki. Występuje częściej u kobiet (osłabienie mięśni dna miednicy podczas ciąży i wysiłku porodowego). Może występować także poprzez uszkodzenie dolnego neuronu ruchowego podczas operacji czy radioterapii. Objawy dotykają także osób otyłych czy chorujących na cukrzycę.

Nietrzymanie moczu z naglącym parciem – mocz wycieka zaraz po nagłym, trudnym do opanowania parciu na pęcherz. Mocz wycieka, gdy czujemy nagłą, intensywną potrzebę oddania moczu lub wkrótce potem.

Mieszane nietrzymanie moczu – łączy cechy obu powyższych.

Istnieją też inne formy, np. nietrzymanie z przepełnienia

Nietrzymanie moczu może być tylko objawem, dlatego w jego leczeniu najważniejsze jest, aby właściwie zdiagnozować przyczynę.

W przypadku niepokojących objawów najlepiej porozmawiać najpierw z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Lekarz może skierować dalej – do urologa (mężczyźni), ginekologa (kobiety) lub innego specjalisty. Pomocna może być również konsultacja z fizjoterapeutą uroginekologicznym lub urologicznym.

Im szybciej zacznie się diagnozę i leczenie, tym większa szansa na poprawę jakości życia.

Nietrzymanie moczu jest częstym problemem i nie powinniśmy czuć się zawstydzeni rozmawiając o tym. Nie warto zwlekać z rozpoczęciem leczenia, gdyż prawdopodobnie problem ten będzie się rozwijał

Warto pamiętać, że nietrzymanie moczu można wyleczyć lub złagodzić, w zależności od przyczyny i nasilenia dolegliwości. Dlatego nie warto latami cierpieć i ukrywać problem.

Nie na wszystko mamy wpływ, ale wiele można zrobić, by zmniejszyć ryzyko.

Profilaktyka nietrzymania moczu polega na:

• ograniczenie spożycia alkoholu i kofeiny,
• kontrolowanie ilości spożytych płynów,
• leczeniu chorób przebiegających z przewlekłym kaszlem,
• unikaniu nadmiernego parcia przy oddawaniu stolca,
• unikanie ciągłego, nadmiernego wysiłku fizycznego,
• zmniejszenie masy ciała w przypadku nadwagi i otyłości,
• zaprzestaniu palenia papierosów (pomoże zlikwidować przewlekły kaszel),
• zwalczaniu zaparć poprzez stosowanie odpowiednio zbilansowanej diety oraz prawidłowego rytmu wypróżniania się,
• regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy (ćwiczenia mięśni Kegla).

Warto pamiętać, aby sprawy leczenia polecić specjalistą – nie skupiać się wyłącznie na „domowych sposobach” czy poradach z internetu.

W zależności od przyczyny i nasilenia, możliwe są różne formy leczenia:

• ćwiczenia mięśni dna miednicy (tzw. ćwiczenia Kegla),
• zmiana stylu życia – redukcja masy ciała, ograniczenie kofeiny i alkoholu, zapobieganie zaparciom,
• trening pęcherza,
• leczenie farmakologiczne,
• leczenie chirurgiczne – w wybranych przypadkach.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy (tzw. ćwiczenia Kegla)

ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy (nazywane ćwiczeniami Kegla), które odpowiadają za podtrzymywanie zarówno narządów rodnych, pęcherza, jak i cewki moczowej. Staje się to bardzo istotnym postępowaniem profilaktycznym. Aktywizację mięśni dna miednicy najlepiej rozpoczynać we współpracy z fizjoterapeutą uroginekologicznym. Zaczynamy od prostych, ale systematycznych ćwiczeń w seriach, polegających na naprzemiennym napinaniu i rozluźnianiu mięśni zlokalizowanych w okolicy krocza i pochwy. Ćwiczenia mogą być wykonywane podczas codziennych czynności lub jako osobne, krótkie sesje ćwiczeń (w postaci codziennej gimnastyki). Najlepiej, aby wykonywane były w różnych pozycjach ciała np. leżąc na plecach, na brzuchu, na siedząco czy w pozycji stojącej czy klęczącej. Przy codziennej i systematycznej pracy, poprawa napięcia mięśni dna miednicy powinna być widoczna już po kilku miesiącach regularnych i prawidłowo wykonywanych ćwiczeń – po tym czasie powinny być zauważalne rezultaty (wzrost siły mięśni zapobieganie nietrzymaniu moczu przede wszystkim podczas kichania, śmiechu czy kaszlu). Warto kontynuować ćwiczenia, gdy zauważamy ich działanie i poprawę. U panów też można ćwiczyć mięśnie dna miednicy, co dodatkowo pomaga w zaburzeniach erekcji.

Zmiana stylu życia

zmiana stylu życia, np. redukcję masy ciała, ograniczenie spożycia kofeiny i alkoholu, napojów gazowanych (alkohol, napoje zawierające kofeinę, napoje gazowane mogą powodować, że nerki wytwarzają więcej moczu i podrażniają pęcherz moczowy) czy ostrych potraw, unikanie zbyt intensywnej aktywności fizycznej, leczenie zakażeń układu moczowego a także dbanie o prawidłową pracę jelit (unikanie zaparć, dbając o prawidłową dietę i rytm wypróżniania się, przy oddawaniu stolca – unikanie nadmiernego parcia, które może prowadzić do wystąpienia wysiłkowego nietrzymania moczu). Jeżeli w nocy musimy często oddawać mocz, warto spróbować pić mniej na kilka godzin przed pójściem spać. Ale uwaga – nadal należy jednak pić wystarczającą ilość płynów w ciągu całego dnia.

Trening pęcherza moczowego

trening pęcherza moczowego, w którym uczymy się stopniowo wydłużać przerwy między poczuciem konieczności oddania moczu a samą czynnością. Kluczowym elementem jest unikanie częstych wizyt w toalecie, tzw. „na zapas”, stopniowo przyzwyczajamy pęcherz do zatrzymywania większej ilości moczu. Jest to możliwe dzięki m.in. odwracaniu uwagi od parcia na pęcherz i świadomemu zaciskaniu mięśni dna miednicy.

Leki

leki (m.in. oksybutynina, solifenacyna, tolterodyna) stosuje się w przypadkach, gdy np. trening pęcherza okazał się niedostatecznie skuteczny. Leki te muszą być stosowane na zlecenie lekarza i pod jego kontrolą.

Leczenie operacyjne

leczenie operacyjne, tak samo jak farmakologiczne, jest ściśle uzależnione od stanu pacjenta oraz typu i stopnia nietrzymania moczu. Leczenie chirurgiczne stosuje się przede wszystkim w wysiłkowym nietrzymaniu moczu. Można zastosować różne metody postępowania chirurgicznego, które mają różną skuteczność – najskuteczniejsze metody wykazują 100% skuteczności zaraz po zabiegu, ale z czasem następuje nawrót nietrzymania moczu.

Wyrób chłonny może znacząco zwiększyć komfort codziennego życia, chroniąc przed wilgocią, wchłaniając mocz i neutralizować jego nieprzyjemny zapach. Możemy korzystać z wyrobów medycznych, takich jak wkładki, podpaski, pieluchomajtki, majtki chłonne, pieluchy anatomiczne, wkłady urologiczne – dobieramy odpowiedni rodzaj i rozmiar do konkretnych potrzeb w ciągu dnia czy nocy.

Osoby, które zmagają się z poważnymi chorobami, w przebiegu których występować może problem nietrzymania moczu lub kału, mogą skorzystać z dofinansowania na środki chłonne. Dofinansowanie przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) przysługuje pacjentom spełniającym określone kryteria. Pierwsze zlecenie na zaopatrzenie wyroby medyczne wystawia lekarz. Nawet bez dodatkowego dofinansowania do takich wyrobów medycznych, warto się nad nimi zastanowić, ponieważ sięgając po tego typu wyroby medyczne możemy wspomóc się w walce z tym schorzeniem i zapewnić sobie wsparcie w czasie leczenia. Poprawa własnego komfortu i zwiększenie poczucia bezpieczeństwa pozwala spokojniej podchodzić do wykonywania codziennych czynności oraz zmniejsza poczucie wykluczenia społecznego.

Nietrzymanie moczu to zdrowotny problem, nie osobista porażka. Można sobie z nim radzić – skutecznie i z poszanowaniem komfortu. Rozmowa to pierwszy krok.

Bibliografia:

1. Podstawy urologi dla studentów medycyny, Redakcja naukowa Piotr Bryniarski, Paweł Rajwa, Śląski Uniwersytet Medyczny, 2023 rok
2. Psychospołeczne następstwa nietrzymania moczu, Grażyna Stadnicka, Marta Janik, Celina Łepecka-Klusek, Anna Pilewska-Kozak; Med. Og Nauk Zdr. 2014; 20(2): 136–140
3. https://www.seni24.pl/poradnik/Wpis/17-nietrzymanie-moczu-objawy-przyczyny-leczenie ; dostęp 19.08.2025
4. https://pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/nie-tylko-kobiecy-problem dostęp 19.08.2025