Kończące się wakacje oraz początek września to czas, gdy coraz częściej słyszymy o szczepieniach przeciw grypie.
Dla wielu osób to rutynowa wizyta w aptece czy przychodni. Ale dla innych – myśl o zastrzyku
wiąże się z lękiem, który potrafi całkowicie sparaliżować i skutecznie zniechęcić do działania.
Dlaczego tak się dzieje?
Czy to „dziecinna” reakcja – czy może coś więcej?
Czym jest strach przed igłami?
Strach przed igłami, zwany trypanofobią (lub szerzej: aichmofobią – lękiem przed ostrymi
przedmiotami), to powszechne zjawisko, które może dotyczyć nawet do 30% dorosłych – w
różnym stopniu. U niektórych wywołuje tylko niepokój. U innych – prawdziwy atak paniki,
omdlenie lub unikanie jakiegokolwiek kontaktu z opieką medyczną. W przypadku dzieci i
młodzieży odsetek ten może być jeszcze wyższy – niektóre badania mówią nawet o 50%!
Skąd się bierze ten lęk?
Badania pokazują, że przyczyny są różne i często się ze sobą łączą.
Doświadczenia z dzieciństwa – bolesne lub stresujące zastrzyki, złe wspomnienia z gabinetu lekarskiego. Źródła tego strachu sięgać mogą często dzieciństwa – pacjenci z fobią często przeżyli
traumatyczne doświadczenia podczas wczesnodziecięcych wizyt u lekarza.
Odruch wazowagalny – naturalna reakcja organizmu (omdlenie), może być związana np. z bólem
lub stresem.
Wpływ otoczenia – obserwowanie innych w sytuacji stresującej może wywołać lęk u dzieci.
Możliwe uwarunkowania biologiczne – część osób wykazuje nadwrażliwość na ból lub widok krwi.
To nie „słabość”
Lęk przed igłą to nie kaprys czy dziecinna fanaberia. To uznana fobia, która może wpływać na
zdrowie publiczne. Strach przed igłami wiąże się z powszechnym zachowaniem unikania –
unikaniem pobierania krwi, czy unikaniem szczepień. Jest barierą w inicjowaniu leczenia (np. u
pacjentów z cukrzycą może powodować opóźnienie w rozpoczęciu leczenia insuliną) czy powodem
wahania się w przypadku szczepień.
Rozpoczynający się sezon szczepień przeciw grypie to dobry moment, by o tym przypomnieć. Nieleczona grypa może prowadzić do powikłań – zwłaszcza u osób starszych, przewlekle chorych czy kobiet w ciąży. A uniknięcie szczepienia z powodu strachu może oznaczać narażenie się na poważne
konsekwencje.
Jak sobie poradzić?
Należąc do osób, które czują silny niepokój przed zastrzykami, można spróbować kilku sposobów
poradzenia sobie z tą sytuacją:
- Głębokie oddychanie i skupienie się na oddechu
To pomaga ukoić układ nerwowy i zmniejszyć reakcję stresową. Możemy wciągać powietrze przez około 4 sekundy i zatrzymywać na około 2 sekundy – powtarzamy aż do ustąpienia objawów. - Nie patrzenie na igłę
Można spojrzeć gdzieś indziej – np. na obrazek, telefon (odwracające uwagę filmiki) albo sufit. - Rozmowa z pielęgniarką, lekarzem lub farmaceutą
Powiedzenie o swoim lęku zwykle pozwala otrzymać zwrotnie wyrozumiałość, a nie śmiech.
Doświadczeni profesjonaliści potrafią odwrócić uwagę, rozluźnić atmosferę i działać delikatnie. - Terapia behawioralna
W przypadku silnej fobii warto rozważyć wsparcie psychologa. Nawet kilka sesji terapii może pomóc w przezwyciężeniu problemu.
Pamiętaj: nie jesteś sam/a!
Strach przed igłami to realny i częsty problem – ale też taki, z którym można sobie poradzić. W przychodniach czy aptekach szczepienia prowadzą wykwalifikowani specjaliści, którzy nie tylko
wykonają zastrzyk, ale też zadbają o twoje samopoczucie.
Nie pozwól, by lęk powstrzymał cię przed dbaniem o zdrowie.
Źródła:
McLenon J., Rogers MAM. The fear of needles: A systematic review and meta-analysis. J Adv
Nurs. 2019.
Taddio A. et al. Reducing the pain of childhood vaccination. CMAJ, 2010.
Alsbrooks K., Hoerauf K. Prevalence, causes, impacts, and management of needle phobia: An
international survey of a general adult population, PLoS One. 2022 Nov 21;17(11):e0276814. doi:
10.1371/journal.pone.0276814
https://ppptychy.pl/trypanofobia-lek-przed-iglami-i-zastrzykami/ dostęp 26.08.2025
https://www.mp.pl/podrecznik/pediatria/chapter/B42.178.4.1.1. dostęp 26.08.2025